> बेरक्याला माहिती देण्यासाठी ई - मेल करा - berkya2011@gmail.com

शनिवार, १६ नोव्हेंबर, २०१९

झी २४ तास पुन्हा तोंडावर पडले !

मुंबई -  राहा एक पाऊल पुढे म्हणणारे  झी २४ तास चॅनल पुन्हा एकदा तोंडावर पडले आहे. आज त्यांना ज्येष्ठ नेते शरद पवार प्रकरणी  सफशेल माफी मागावी लागली. रोखठोक कार्यक्रमात कार्यकारी संपादक आशिष जाधव यांनी ऑन एयर माफी मागून या प्रकरणावर पडदा टाकण्याचा प्रयत्न केला.

महाराष्ट्रात सध्या सत्ता संघर्ष सुरु आहे. त्यावरून सोशल मीडियावर विविध मीम्स प्रसिद्ध होत आहेत. मात्र खोट्या बातम्या दिल्यामुळे मराठी न्यूज चॅनल्सची  विश्वासर्हता पार धुळीला मिळाली.त्यात झी २४ तासने संशयकल्लोळ नाटकावरून राजकीय विडंबन शो करत असताना,  ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांच्याबद्दल नको तो शब्द वापरला. त्यावरून राज्यभरात शरद पवार प्रेमी आणि राष्ट्रवादी कार्यकर्त्यात संतापाची लाट उसळली. सोशल मीडियावर नेटिझन्सनी झी २४ तासचा निषेध नोंदविला. माफी मागा नाही तर चॅनलच्या कार्यालयावर मोर्चा काढण्यात येईल म्हणून इशारा देण्यात आला.

त्यानंतर झी २४ तास व्यवस्थापनाचे धाबे दणाणले. कार्यकारी संपादक आशिष जाधव यांनी काल रात्री ट्यूटरवर माफी मागितली, मात्र आज त्यांनी रोखठोक कार्यक्रमात ऑन एयर माफी मागून या प्रकरणावर पडदा टाकण्याचा प्रयत्न केला. आशिष जाधव यांना कार्यकारी संपादक म्हणून जॉईन होवून केवळ एक महिना झाला. केवळ एक महिन्यातच त्यांना  ऑन एयर माफी मागावी लागली. 

विजय कुवळेकर यांना नारळ
आर्थिक अडचणीत सापडलेल्या झी २४ तास मधून अनेकांना नारळ देण्यात येत आहे. अँकर अमोल जोशी, भूषण करंदीकर, इनपुट हेड संदीप साखरे पाठोपाठ मुख्य संपादक विजय कुवळेकर यांना चॅनलने नारळ दिला आहे. सध्या सर्वाधिकार कार्यकारी संपादक आशिष जाधव यांच्याकडे आहेत. मात्र चॅनलमधील जुनी गॅंग त्यांचा गेम करण्याचा प्रयत्न करीत आहे. त्यातून संशयकल्लोळ वाढला आहे.

गुरुवार, १४ नोव्हेंबर, २०१९

निदान घाणीवर माती तरी टाका रे !

गेल्या काही दिवसापासून महाराष्ट्रात सत्ता संघर्ष सुरु आहे. त्याच्या बातम्या देताना मराठी न्यूज चॅनल्सनी 'आताच्या घडीची  सर्वात मोठी बातमी' म्हणून सर्रास खोट्या बातम्या दिल्या. शिवसेनेचे नेते राज्यपालांना भेटल्यानंतर काँग्रेस आणि राष्ट्रवादीने पाठींबा पत्र दिले, मुख्यमंत्री कोण होणार ? शपथविधी कधी होणार ? याची सुद्धा बातमी दिली. ते खोटे निघाले. यामुळे  चॅनल्सची विश्वासर्हता पार धुळीला मिळाली.याबाबत कुणीही माफी मागितली नाही. त्यानंतर आताही तेच सुरु आहे. शिवसेना, राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसला 'महाशिवआघाडी' हे नाव देवून मुख्यमंत्री,उपमुख्यमंत्री कुणाचा आणि किती काळ राहणार ? हे पेरत आहे, चॅनल्स बातम्या देतात की सल्ला ?

यावरच आहे औरंगाबादचे पत्रकार रवींद्र तहकीक यांचा दणदणीत लेख... 
................

राष्ट्रसंत गाडगेबाबा कळवळून म्हणायचे 'बाबांनो घाण करायची तुम्ही सोडणार नाहीत,पण निदान घाणीवर माती तरी टाका रे ! ' आज आमच्या महाराष्ट्रातील सर्व वृत्तवाहिन्यांचे वार्तांकन पाहून आम्हाला गाडगेबाबांचे हेच वाक्य म्हणावेसे वाटत आहे.आमच्या मराठवाडी गावठी भाषेत असे म्हणतात की थोडं पाहणाऱ्यानेही लाजावं आणि थोडं हागणाऱ्याने.आता तुम्ही जे दाखवता आहात,विशेषतः गेल्या १५-२० दिवसात राज्यात सुरु असलेल्या राजकीय तमाशा बद्दल.ते पाहणाऱ्यांना लाज वाटू लागली आहे.प्रश्न आपल्या लाज वाटण्याचा आहे.खरंच आपण जे बोलता आहात,दाखवता आहात,सांगता आहात त्या बद्दल आपल्याला थोडीशी सुद्धा लाज वाटत नाही ? मी आज कोणत्याही चॅनलचे किंवा त्यातील पत्रकार-वार्ताहराचे नाव घेणार नाही.कारण कोणाला वेगळे निवडावे असे काही नाही.सगळे घोडे बारा टक्के अशी परिस्थिती आहे.एकतर चॅनलवाल्याना नेमकी कशाची घाई आहे हे कळायला मार्ग नाही.

भाजपची सत्तास्थापनेची संधी हुकली म्हणून सगळ्या वृत्तवाहिन्या आणि त्यांचे अँकर-वार्ताहर-पत्रकार-संपादक इतके अस्वस्थ का आहेत ? दुसरे म्हणजे जिथे राज्यपालांना सरकार बनवण्याची घाई नाही,शिवसेनेला नाही,काँग्रेस-राष्ट्रवादीला नाही तिथे चॅनलवाल्याना सरकार बनवण्याची एवढी घाई का म्हणून आहे.जवळपास सर्वच वृत्तवाहिन्यांच्या चर्चा आणि त्यांचे विषय पहा.जणू काही भाजपा आणि फडणवीसांची पाठराखण करण्याचा आणि शिवसेनेने फार मोठे घोर महापाप केल्याचा कांगावा केला जात आहे.राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसला तर खलनायकाच ठरवायचे बाकी ठेवले आहे.याला पत्रकारिता म्हणतात का ?

ब्रेकिंग न्यूजला काही महत्व आहे की नाही.सुप्रिया सुळे आणि शरद पवार एकाच गाडीतून दक्षिण मुंबईच्या दिशेने निघालेत.आमची टीम त्यांच्या मागोमाग आहे,पण ते कुठे चाललेत माहित नाही.राष्ट्रवादीचा दुसरा कोणीही नेता त्यांच्या सोबत नाही.काही वेगळे समीकरण पुढे येत आहे काय ? पवार काही वेगळी बातमी देणार काय ? वगैरे वगैरे.काय आहे हे ? यात कोणती ब्रेकिंग न्यूज आहे.कोणतीही माहिती नसताना सूत्रांचा हवाला सोडून काहीही पुड्या सोडण्याचा उदयोग नेमकं करतंय कोण ?

काँग्रेस-राष्ट्रवादी-शिवसेनेच्या सरकार बनवण्याच्या चर्चेला आता कुठे प्राथमिक सुरुवात झाली आहे.अजून काहीच ठरलेलं नाही.तरच सगळ्या चॅनलनी या आघाडीचं फक्त नामकरणच नाही तर मंत्रिमंडळ देखील ठरवून टाकलं.महाशिव आघाडी ही काय भानगड आहे ? कोणी आणली ही महाशिव आघाडी ? एक्झिट पोलच्या वेळी इतकं थोबाड फुटूनही चॅनलवाल्याची खोट्यानाट्या बातम्या पेरण्याची आणि चालवण्याची खोड अजून जिरलेली नाही.शिवसेनेला काँग्रेस किंवा राष्ट्रवादीने कोणतेच पत्र दिलेले नसताना,पत्र निघाले,पत्र पोहचले,पत्र चुकले,आणि नंतर पत्रच नाही आले,अशा बातम्या आल्या.

 परवाची अजित पवार चिडले बारामतीला चालले ही बातमीही अशीच.एकूणच सगळा प्रकार हास्यास्पद आहे.वृत्त वृत्तवाहिन्यांबद्दल सर्वसामान्य लोक,काय बोलतात ते एका जरा माणसात मिसळून.शहरातलेच नाही खेड्यापाड्यातले सुद्धा.जेष्ठ नागरिक-तरुणच नाही शाळकरी मुलं सुद्धा चॅनलवाल्याना हसताहेत.आपल्या वार्ता आणि वार्तालाप अक्षरशः विनोदी मनोरंजनाचे साधन वाटू लागलाय लोकांना.जादा ढोसलेल्या एखाद्या दारुड्याची बेताल असंबद्ध बडबड ऐकतात ना लोक 'जाने दो पीएला है ' म्हणून अगदी त्याच प्रमाणे न्यूज चॅनल पाहू लागलेत लोक.तुमचा तो उतावीळपणा,ती उबग आणणारी अखंड आणि कंठाळी बकबक,तो आक्रस्ताळेपणा,उथळपणा.लोचटपणा.झीट आणि वीट येतो हो हे सगळं गलथान-अजागळ पाहून.पत्रकारितेची थोडीतरी इभ्रत राखा.पाहणारे लाजताहेत.तुम्हीही जरा मनाची नाही निदान जनाची लाज बाळगा.घाण करायचे तुम्ही सोडणार नाहीत,निदान घाणीवर माती तरी टाका.

-रवींद्र तहकीक

मंगळवार, ५ नोव्हेंबर, २०१९

वृत्त वाहिन्या 'कलवऱ्या' आहेत काय ?

मोदींना नाही,अमित शहांना नाही,उद्धव ठाकरेंना नाही,फडणवीसांना नाही,संजय राऊतांना नाही,काँग्रेस -राष्ट्रवादीवाल्याना नाही,अगदी राज्यपालांनाही महाराष्ट्रात नवीन सरकार बनवण्याची घाई पडलेली नाही .सगळे एकमेकांची मजा घेताहेत.एकमेकांना अजमावताहेत.पुराने हिसाब चुकते करताहेत.खरे सांगू काय ; एव्हाना उद्धव ठाकरे भाजपशी गुळणा-गुळणी खेळून सत्यनारायण घालायला मोकळेही झाले असते.पण संजय राऊतांनी आदित्य ठाकरेंचे नाव मुख्यमंत्रीपदासाठी पुढे काढून त्यांचीही गोची करून ठेवली आहे.त्यांची म्हणजे अख्ख्या शिवसेनेची.शिवसेनेचे अनेक आमदार आणि मंत्री खाजगीत 'संज्या ने हे काय लचांड उभं केलं,मध्येच.सालं आतापर्यंत शपथविधी घेऊन मोकळे झालो असतो.सरकार आलं असतं.आता जर तेलही गेलं आणि तूपही गेलं तर हातात धुपाटणं घेऊन काय करायचं ? असं म्हणताहेत.मिलिंद नार्वेकरांची तर महाभयंकर फजिती झाली आहे.मोठ्या मेहनतीने त्यांनी मिळवलेला मातोश्री आणि शिवसेनेवरील रिमोटकंट्रोल राऊतांनी पळवलाय.राऊतांनी शिवसेनेची केलीय तशीच कोंडी भाजपाचीही केलीय आणि काँग्रेस तसेच राष्ट्रवादी काँग्रेसची सुद्धा केली आहे.वाघ म्हटले तरी खातो आणि वाघोबा म्हटले तरीही खातोच ! बरे घडत काहीच नाही.नुसत्याच पत्रकार परिषदा होत आहेत.

(भाग ३ रा )

 हे असो.म्हणजे खरे तर आम्ही प्रसरमाध्यमातल्या पत्रकार मंडळींनी राजकीय पक्षांच्या या झोंबी कडे कसे पाहायला हवे हा खरा प्रश्न आहे.या लोकांनी जनादेश आणि लोकशाहीची जी थट्टा चालवली आहे त्यावर कोणी पत्रकार चार ओळी खरडतोय का ? राजकारणाचा खेळखंडोबा करून त्याचा पोरखेळ करणाऱ्या नव्या जुण्या जाणत्या अशा सगळ्याच राजकारण्यांना त्यांच्या कर्तव्य जबाबदारी आणि किमान औचित्याची नैतिकतेची जाणीव आठवण करून देत आहोत का आपण ? तर नाही ! त्यांची ती चिखलफेक,आचरट बोलणे याच्या आपण बातम्या करतो.त्यात जनतेच्या हिताचं काय आहे,लोकशाहीच्या अनहिताचं काय आहे हे पाहत नाही.प्रसारमाध्यमे लोकशिक्षणाचं काम करतात ना ? लोकशाहीचे चौथे आधारस्तंभ ना आपण ? पण झालय काय की अनेक वर्तमानपत्रांनी आर्थिक बाबतीत हाय खाल्लीय,अनेकांची कंबरडी मोडलीत.बड्यांचा बडा घर पोकळ वासा झालाय,छोट्यांची तर पार XXX वासलात लागलीय.त्यामुळे प्रिंट मीडियातल्या मंडळींवर जुन्या खानदानी घराण्यातल्या बायका प्रमाणे नाकापर्यंत पदर घेऊन रोजगार हमीवर जाण्याची वेळ आली आहे.त्यामुळे त्यांच्या जखमेवर आणखी मीठ चोळण्यात अर्थ नाही,पण आमची इलेट्रॉनिक माध्यमे.काय ते स्टुडिओ,चकचकीत फर्निचर,अत्याधुनिक तंत्रज्ञान,कॅमेरे,लाईट्स,फोकस.मॅन पावर,सिनेमातले हिरो हिरोईन वापरतात तसे कपडे,कोट,जाकिटं,टाय,टॉप,मेकअप,हेअर स्टाईल,विचारू नका.पायातल्या शूज सॅन्डल पासून डोक्यावरच्या पिनांपर्यंत सगळं इंपोर्टेड.म्हणजे दिसतंय ते सांगतोय.परफ्युम -बॉडी स्प्रे सुद्धा इम्पोर्टेडच असणार.( आपण काय अजून कुणाचा वास घेतला नाय बुआ ) थोडक्यात या लोकांना पगार नेमका किती मिळत असावा,म्हणजे हे सगळं करून ,पुन्हा गाड्या वापरून,मुंबईत स्वतःचा किंवा भाड्याचा फ्लॅट घेऊन राहायचं म्हणजे जरा अग्निदिव्यच की.बरं प्रफोशन असं की हे सगळं मेंटेन केल्याशिवाय गत्यंतर नाही.गबाळं राहता येत नाही.परफेक्शन पेक्षा प्रेझेंटेशनला,म्हणजे कंटेन पेक्षा दिसण्याला आणि चुरुचुरु बोलण्याला महत्व.

अलीकडेतर बहुतेक चॅनलवर पुरुषसत्ताक पद्धती बाद होऊ लागली आहे.चांगली गोष्ट आहे.माध्यमात महिलांचा सक्रिय सहभाग वाढला पाहिजे.पण सक्रिय सहभाग आणि लुडबुडीतला,अगोचरपणातला फरक आमच्या भगिनींनी डोक्यात घेतला पाहिजे.दुसरे असे की जरा जनहिताच्या मुद्यावरही कधी चर्चा,माहिती मार्गदर्शन केले पाहिजे.राजकीय पक्ष काय करायचे ते करतील.आपण काय कोणाला सत्तेवर आणण्याची सुपारी घेतलीय ? की अमुकच पक्ष सत्तेवर यावा.अमुकच माणूस मुख्यमंत्री व्हावा.एकतर आपण भाजपाला खुश करण्यासाठी खोटा एक्झिट पोल दिला.तो लुक्का हुकला.मग आता सगळेच भाजपाची सत्ता यावी,फडणवीसच मुख्यमंत्री व्हावेत या साठी बूम पाण्यात घालून बसलेत.( चॅनलचे पैसे अडकलेत का ?) काय ती धडपड,काय ती उलघाल,लग्न मंडपात नवरदेव नवरीपेक्षा कलवऱ्यांचीच जास्ती कलकल असते ना,तसलाच प्रकार सध्या चाललाय.हे सगळं झीट आणि उबग आणणारं आहे.उमेश कमकुमावत, निर्जीव खांडेकर या महाभागांनी तर राजकीय वधुवर सूचक मंडळ तर चालवायला घेतले नाही ना असाच सगळा प्रकार चाललाय.हे सर्व असो,मला सर्वात आश्चर्य वाटतं ते  भारतकुमार राऊत यांचं.किती हव्यास असावा माणसाला.महाराष्ट्र टाइम्स सारख्या वर्तमानपत्राचा संपादक राहिलेला माणूस,राज्यसभेत खासदार असलेला माणूस.बुभुक्षितसारखा या चॅनलवर त्या चॅनलवर येतो काय.आज याची तर उद्या त्याची तळी उचलतो काय.हेतू खरेच जन प्रबोधनाचा आहे की मानधनाचा ? हे असं झालय बघा आपल्या पत्रकारितेचं.बोलायला-लिहायला जावं तर फार भयानक आहे.आपण सगळ्यांची ठासतो..पण आपली कोणी ठासायची ? की ब्रम्ह निंदे प्रमाणे पत्रकार निंदाही घोर महापाप आहे ?

-रवींद्र तहकिक 

(क्रमशः)


गुरुवार, ३१ ऑक्टोबर, २०१९

पत्रकार निशा पाटील-पिसे यांची आत्महत्या

पिंपरी- चिंचवड -  दैनिक प्रभातच्या जेष्ठ पत्रकार  आणि  पिंपरी चिंचवड महिला पत्रकार संघाच्या माजी अध्यक्षा निशा पाटील-पिसे यांनी काल (गुरूवारी) रात्री नऊच्या सुमारास नेहरूनगर येथे राहत्या घरी गळफास घेऊन आत्महत्या केली.

अत्यंत प्रामाणिक, कष्टाळू व अभ्यासू पत्रकार म्हणून त्या ओळखल्या जात. दैनिक केसरीतून त्यांनी पत्रकारितेच्या कारकिर्दीस सुरूवात केली होती. ‘लोकसत्ता’च्या ‘पिंपरी-चिंचवड अंतरंग’ पुरवणीसाठी त्या नियमित लेखन करायच्या. सध्या त्या दैनिक ‘प्रभात’मध्ये उपसंपादक म्हणून त्या कार्यरत होत्या.

काल रात्री पावणेनऊ वाजता त्या कार्यालयातून घरी गेल्या. त्यानंतर रात्री उशिरा त्यांनी खोलीचा दरवाजा आतून बंद करून गळफास घेतला. या प्रकाराबाबत माहिती मिळताच पोलीस घटनास्थळी पोहचले. पंचनामा करून मृतदेह यशवंतराव चव्हाण रुग्णालयात पाठविण्यात आला. सकाळी शवविच्छेदनानंतर मृतदेह नातेवाईकांच्या ताब्यात देण्यात आला.

या प्रकरणी निशा पाटील-पिसे यांचे बंधू महेश शिंगोटे यांनी पिंपरी पोलीस ठाण्यात फिर्याद दिली आहे. कौटुंबिक वादातून आलेल्या नैराश्यातून निशा यांनी आत्महत्या केल्याचे प्राथमिक तपासात निष्पन्न झाले अाहे. पोलिसांनी निशा यांचा पती प्रशांत पांडुरंग पिसे याला ताब्यात घेतले आहे. निशा यांनी आत्महत्या करण्यापूर्वी लिहिलेली चिठ्ठी मिळाली असून पोलीस पुढील तपास करीत आहेत.


म्हणे...आमचं पोट बोलतं !

बेरक्या मध्ये,'चॅनल चालवताय की जत्रेतले बायोस्कोप' हा पहिला भाग प्रसारित झाल्यानंतर माध्यमातील अनेक पत्रकार मित्रांचे (नाव न छापण्याच्या अटीवर ) फोन आले.तरी बरं की लेखाखाली माझा मोबाईल नंबर नव्हता.तरी अनेकांनी शोधून मिळवून फोन केलेच.( शोध पत्रकारिता ) अनेकांनी  मान्य केलं (अर्थात खाजगीत,आपल्या भाषेत ऑफ दि रेकॉर्ड ) की तुम्ही लिहिलंय ते खरं आहे.म्हणजे सगळ्या वृत्तवाहिन्या,सगळी वर्तमानपत्रे (म्हणजे माध्यमातले लहान भाऊ,मोठे भाऊ,वंचित-बहुजन,एमआयएम , मनसे, बंडखोर,अपक्ष,मित्रपक्ष,'भिज भाषणाने' 'कोंभ'फुटलेले विरोधी इत्यादी वगैरे ) आता जनसंपर्कांची माध्यमे राहिलेलीच नाहीत.थोडक्यात करमणुकीची साधने बनली आहेत,ती देखील उथळ-उठवळ आंबटशौकिनांच्या करमणुकीची.

आजकाल दिवसभर टीव्हीवरच्या वृत्तवाहिन्यांवर खऱ्या खोट्या बनावट बातम्या आणि अफवांचा रात्रंदिवस उबग यावी इतका अखंड रतीब चालू असतो.पुन्हा त्या खोट्या अफवांवर बनावट बातम्यांवर शहानिशा न करता चर्चा सुद्धा घडवून आणल्या जातात.त्यात वाहिन्यांचे अँकर आणि पक्षांचे प्रवक्ते ( संबंधित विषयातील स्वयंघोषित तथाकथित तज्ज्ञ सुद्धा) तोंडाला येईल ते बोलतात.मला आश्चर्य याचे वाटते की हे विविध पक्षांचे प्रवक्ते,आणि तज्ज्ञ मंडळी या वृत्तवाहिन्यांच्या स्टुडिओत इतक्या तातडीने कसे काय उपल्बध होतात.काही काही महाभाग तर सकाळपासून दिवसभर आणि रात्री उशिरापर्यंत या नाही तर त्या वाहिन्यांवर वटवट करताना दिसतात .( तिथेच आडोशाला जागा पकडून झोपतात की काय माहिती नाही)  देवही इतक्या क्षणार्धात त्रिलोकात भ्रमण करू शकत नसेल इतक्या झटपट वेष पालटून हे 'बडबडे' लोक या वाहिनीच्या स्टुडिओतून त्या वाहिनीच्या स्टुडिओत कसे काय प्रगटतात या मागचे रहस्य मला एका मराठी वृत्तवाहिनीत काम करणाऱ्या परीचितेनेच सांगितले.

सगळ्या मराठी वृत्तवाहिन्यांचे स्टुडिओ शक्यतो मुंबईतल्या अंधेरी परिसरात,किंवा 'महालक्ष्मी'ला आहेत.त्यामुळे या मंडळींना 'तळ्यात-मळ्यात'करणं सोपं जातं.हे लोक जणू काही ड्युटी असल्या प्रमाणे नित्य नियमाने तिथे जातात.खालच्या मजल्यावरील कॅंटीन मध्ये चहा-कॉफी घेत बसून राहतात.मग आम्ही आम्हाला पाहिजे तो कन्टेन्ट ( तिला नमुना असं म्हणायचं होतं ) त्यातून उचलतो. या मंडळींना आपले विचार प्रदर्शनाचे चॅनलकडून पैसे ही मिळतात म्हणे.वरतून चहा-कॉफी-बिस्किटे-नाश्ता वगैरे सुद्धा.थोडक्यात वृत्तवाहिन्यांवर फक्त अँकर्स किंवा  अन्य कर्मचारीच नाही तर बडबड सेवा पुरवणारेही पैसे कमावतात.जो जास्त वादंग घालेल त्याला जादा मागणी असते म्हणे.  माझ्या लक्षात आलं, ही टवळी मला मूळ विषयापासून भरकटवतेय.मी म्हटलं,हे जाऊदे.तू मला फोन कशासाठी केलास ते सांग.त्यावर ती ( अत्यंत मादक आणि लडिवाळ आवाजात ) म्हणते कशी 'अहो,तहकिक महाराज.तिकडे बसून पत्रकारितेचे इथिक्स सांगणं सोप्पंय हो..इकडे येऊन पहा म्हणजे कळेल आम्हाला काय सर्कस करावी लागते ते.आणि हो,तुम्ही सांगितलंत ते खरंय सगळं पण आमची नावं कशाला टाकलीत ? माझंही नाव आहे त्यात.हे नाय आवडलं मला.नावं ठेवा काय ठेवायची ती,पण नावं नका टाकत जाऊ.' मी म्हटलं 'अच्छा म्हणजे चोरी झाली,दरोडा पडला,खिसा कापला,लूट झाली,ब्लॅक मेलिंग केलं,खंडणी घेतली हे सांगायचं.चोर-दरवडेखोर-खिसेकापू-लुटारू-ब्लॅकमेलर-खंडणीखोर पकडले हेही सांगायचं,फक्त त्यांची नावे सांगायची नाहीत.अप्रतिष्ठा आणि बदनामी होते म्हणून.' या वर आमच्या त्या भगिनींचा अभिप्राय असा की ' चोर-लुटारू -दरवडेखोर-खिसेकापू-ब्लॅकमेलर-खंडणीखोर असतील तर ते वाहिन्यांचे मालक.आम्ही फक्त पंटर.शार्प शुटर,चॅनल मालक 'सुपारी' घेतात आम्ही पार्टीचा 'गेम'करतो.पंटर-शार्पशुटरच्या हातात 'घोडा'असतो.आमच्या हातात 'बूम '! गंधा है पर धंदा है ..काय करणार ? आमचं तोंड नाही,पोट बोलतं ! ' या वर काय बोलावं हे मला पाच मिनिटं सुचलंच नाही.तरी मी म्हणालोच.काहीतरी-थोडं तरी तारतम्य ठेवायला काय हरकत आहे.विधानसभा मतदानानंतर निकालाच्या आधी सगळ्या वाहिन्यांनी जे एक्झिट पोल जाहीर केले ते नेमकं काय होतं ? ' ' खरं सांगू काय.ती सरळ सरळ बतावणी होती.कोणीही काहीही सर्व्हे केलेला नव्हता.ती आकडेवारी कोणी दिली ते आम्हाला माहिती नाही,वरतून आदेश होते,हेच चालवा.आम्ही चालवलं.' हे असं असेल तर निवडणूक आयोगाने अशा भंकस बोगस एक्झिट पोलवर बंदीच घालायला पाहिजे.दुसरा अत्यंत फालतू प्रकार म्हणजे खोट्या बातम्या,अफवा आणि व्हायरल व्हिडीओचे प्रसारण.या सगळ्या बाष्कळ गोष्टींचा आणि जनतेचा काय संबंध ? हा इकडे गेला,तो तिकडे गेला,हा याला भेटला,तो त्याला भेटला,अशी शक्यता आहे,तशी शक्यता आहे.हे सरकार येणार,तमुक फार्मुला,जे घडलेच नाही तेही रंगवून सांगायचे.चॅनलच पक्षांना ऑफर द्यायला लागल्यावर आणि सरकार बनवायला -पाडायला निघाल्यावर राजकीय पक्षांनी करायचं काय ? बरं हा सगळा ओला-सुका कचरा  जनतेच्या माथी का मारता ? पब्लिकचं डोकं म्हणजे काय डम्पिंग ग्राउंड वाटलं तुम्हाला ?  वृत्तवाहिनीतल्या ज्या ट्वळीने मला फोन केला तिनंच चार दिवसापूर्वी 'वर्षा'बंगल्यावर जाऊन मुख्यमंत्र्यांच्या सौभाग्यवती श्रीमती अमृता फडणवीस यांची मुलाखत घेतली होती.कन्टेन्ट काय होता माहित आहे ?

" आता आपण आहोत महाराष्ट्राच्या 'राज' महालात ( लोकशाहीत 'राज महाल ! ' ) अर्थात मुख्यमंत्र्यांच्या 'वर्षा'बंगल्यावर.महाराष्ट्राच्या पोटाची चिंता (?)करणाऱ्या (नशीब पोट भरणाऱ्या नाही म्हणाली) मुख्यमंत्र्यांच्या पोटाची काळजी वाहणाऱ्या होम मिनिष्टर अमृता वहिनींच्या किचन मध्ये.वाहिनी काहीतरी करताहेत..काय करताय वाहिनी...काही तरी खास बेत दिसतोय..वाहिनी : हो,गेला जवळपास महिनाभर साहेबांची धावपळ दगदग सुरु होती,आता निकाल लागला आहे.त्यांचे मी पुन्हा येणार,हे वाक्य खरे ठरले आहे.आता जरा उसंत आहे,म्हणून त्यांच्या आवडीचे थालीपीठ,कोथिंबीर-मुगाचे,अळूवड्या,तूप-धिरडे,वगैरे करणे चालू आहे.' हे सगळं इतकं लाळघोटेपणाने चाललं होतं की विचारू नका.मी म्हटलं 'अगं टवळे हे असलं बाष्कळ काहीतरी दाखवण्यापेक्षा परतीच्या पावसाने शेतकऱ्यांची झालेली वाताहत,त्यांच्या शेतातलं,डोळ्यातलं पाणी,वाहून गेलेली उद्याची स्वप्न हे दाखवलंत आणि त्यांना न्याय मिळवून दिलात तर पुण्य तरी पदरात पडेल.निदान त्यांची दुआ मिळेल.त्यावर ती टवळी म्हणते कशी 'शेतकऱ्यांचे अश्रू दाखवून टीआरपी मिळत नाही,टीआरपी साठी असच काहीतरी लागतं " मी मनोमन टवळीला हात जोडले.टवळीची 'टीआरपी'ची टकळी आजही चालूच आहे,उद्याही चालूच राहील,का ? तर म्हणे त्यांचं तोंड नाही पोट बोलतं !

-रवींद्र तहकिक  

(भाग तिसरा : लवकरच )

रविवार, २७ ऑक्टोबर, २०१९

चॅनल चालवलाय की जत्रेतील बायोस्कोप?

सोशल मीडियावरचे संघ-भाजपचे संमोहित मोदीभक्त असोत,काँग्रेसचे गोंधळी असोत,पवारांचे भोपे असोत,शिवसेनेचे वाघे असोत,किंवा मनसे,वंचित,एमआयएम इत्यादींचे गारुडी,डोंबारी,मदारी-दरवेशी-रायरंद असोत.राजकीय पक्ष,त्यांचे नेते,कार्यकर्ते आणि समर्थक ही सगळी जमात कायम एका भ्रमात जगत असते आणि जगाला संभ्रमित करीत असते.त्यांचे ते कामच आहे.कोणताच पक्ष किंवा उमेदवार जनतेचे कल्याण करण्यासाठी,राज्याचे किंवा देशाचे भले करण्यासाठी राजकारण करत नाही,किंवा निवडणुका लढवत नाही.हा सगळा खेळ सत्तेसाठी असतो.त्यामुळेच हिंदुत्व,पुरोगामीत्व,राष्ट्रीयत्व,जनतेबद्दलचे दायित्व हे सगळे तत्वज्ञान केवळ मुखशुद्धीसाठी असते.
 
खाल्लेल्या शेणाचा वास येऊ नये म्हणून.गायीचं काय अन म्हशीचं काय,ओलं काय आणि वाळलेलं काय शेवटी शेण ते शेणच.त्यात शुचिर्भूतपणा नाहीच.काही म्हणतात त्यांनी गायी म्हशींचे मोठाले पोवटे खाल्ले,आम्ही शेळ्या-मेंढ्यांच्या लेंड्या खाल्ल्या.हा निर्लज्जपणाचा कळस झाला.प्रचारात तुम्ही बघितलेच असेल.एकमेकांच्या बायका पर्यंत गेले हे लोक.आया-बहिणी पर्यंत पोहचले.बाकी मग बोलण्यात मान,मर्यादा,भान काहीच नव्हतं.जाणते तसेच आणि नेणतेही तसेच.पैलवानकी काय,नटरंग काय,आणखी काय काय.रेटा रेटा किती खरी किती खोटी ते जाऊद्या,पण निदान धनंजय मुंडे नेमके काय म्हणाले.कोणाला उद्देशून कोणत्या संदर्भात बोलले याची निदान शहानिशा करायला काय हरकत होती ? म्हणजे त्यांच्या रेटा रेटीचं सोडा ,आपल्या म्हणजे पत्रकारांच्या-प्रसार माध्यमांच्या रेटा-रेटीचं काय करायचं हा मला पडलेला प्रश्न आहे.मला वृत्तवाहिन्यात चालणाऱ्या अँकर्स आणि संपादक-प्रतिनिधींच्या खो-खोच्या खेळाबद्दल काहीही म्हणायचं नाही.खो-खो खेळा,आट्या-पाट्या खेळा ( पाट्या टाका ),लंगडी खेळा,सूर पारंब्या खेळा,लगोऱ्या खेळा,झिम्मा-पाणी,लपा-छापी,धप्पाकुटी खेळा,गोट्या खेळा हरकत नाही.म्हणजे लोकांनी नावे ठेवली म्हणून आदत से मजबूर शिंदळ  छिनालकी थोडेच सोडतात.पण प्रसार माध्यमांनी थोडीतरी मनाची नाही किमान जनाची तरी ठेवली पाहिजे.नुकत्याच झालेल्या निवडणुकीत आम्ही पहिले,उमेवारांच्या दारात,घराच्या आजूबाजूला दिवसभर आणि रात्री बेरात्री उशिरापर्यंत मोठ मोठ्या खपाच्या नामांकित,मानांकित वर्तमानपत्रांचे पत्रकार,प्रतिनिधीं,जाहिरात विभागवाले,मार्केटिंगवाले,खुद्द कार्यकारी-निवासी,(मूलनिवासी) संपादक,वृत्तसंपादक वगैरे पदावरचे पत्रकार अक्षरशः झुंडीने घिरट्या घालताना दिसले.एखाद्या मंदिर-दर्ग्यासमोर बुभुक्षित भिकाऱ्यांची गजबज असते ना,अगदी त्या प्रमाणे.एखादं जनावर मरून किंवा गळपटून पडलं की  कोल्हे कुत्रे कसे त्याचे लचके तोडतात,जखमात अळ्या पडतात,कावळे,घारी,गिधाडं घिरट्या घालतात,तसा सगळा किळसवाणा प्रकार.आणि आम्ही टिळकांचा,जांभेकरांचा,आचार्य अत्र्यांचा,खाडिलकरांचा,प्रबोधनकारांचा,अनंत भालेरावांचा वगैरे वारसा सांगतो.मी अमक्याच्या तालमीत वाढलो आणि तमक्याच्या मांडीवर लहानाचा मोठा झालो.हे असले दळभद्री भिक्कार धंदे करण्यासाठी ?  

        जाहिराती तर कुठे कोणत्या उमेदवारांच्या फारशा दिसल्या नाहीत,मग उमेदवारांच्या घरात काय कंदुऱ्या -भंडारे होते ? की बातम्यांचे पैसे घेतले ? छापण्याच्या-न छापण्याच्या बोली-दलालीवर ? निवडणूक आयोग,जिल्हा माहिती अधिकारी डोळ्यात काय घालून बसतात या बाबतीत,एक तरी पेपर किंवा वाहिन्यांचा माणूस पैसे घेताना पकडला का ? मोठी गिधाडं जाऊद्यात ,किडे-मुंग्या तरी.सोडून बोला.म्हणजे सगळे आलबेल चालू आहे म्हणायचे.सगळे तांदूळ धुतलेले.मला सांगा सगळ्या वृत्त वाहिन्यांनी मोदी पासून राज ठाकरेंपर्यंतच्या जवळपास सर्व सभा लाईव्ह दाखवल्या.हे काय समाजकल्याणार्थ-जनहितार्थ काम होते ? प्रदीर्घ मुलाखती काय,शाळेची घंटा काय,एबीपी माझा 'मठा'चे साक्षात्कारी गुरु राजीव खांडेकर,आणि आता झी त की काय गेलेले आशिष जाधव असोत,टीव्ही नाईनचे उमेश (कम) कुमावत असोत,एबीपीच्या नम्रता वागळे असो,ज्ञानदा कदम असो,टीव्ही नाईनची निखिला म्हात्रे असो,आणि असे बरेच पायलीचे पन्नास.यांना हिरे म्हणायचे की गारगोट्या हे तुम्हीच ठरवा,पण काय त्यांची बातमीदारी,काय त्यांची अँकरिंग,काय त्यांची भाषा,मोदी-शहा-फडणवीसांनी दाखवली नाही इतकी मस्ती मग्रुरी माज हेकटपणा,आरोगन्सी या ताटाखालच्या मांजरांनी दाखवली.पत्रकार नाहीच,पक्ष प्रवक्तेच.कधी कधी चर्चेत सूत्रसंचालन कोण करतंय हेच कळत नव्हतं.इतके एकांगी विषय आणि सूत्रसंचालकाची भूमिका.म्हणून मी त्यांना समालोचक नाही तर समालोचट म्हणतो.अक्षरशः जत्रेतल्या बायोस्कोप प्रमाणे टीव्ही चॅनल चालवतात.' बंबईची xxx बघा..भारी मज्जा बघा..कुतुबमिनार बघा..गांधी बाबा बघा' यांची नावे फक्त वेगळी होती इतकेच. भारी मज्जा तीच 'अमित शहा बघा..मोदी बाबा बघा..पंकजाताई बघा'
 
कोणत्याही चॅनलने कोणत्याही पक्षाला विशेषतः भाजपाला जनहिताचे प्रश्न विचारले नाहीत,किंवा त्यावर चर्चा केली नाही.मोदींनी सांगितले सत्तर वर्षात जे झाले नाही ते पाच वर्षात केले,एकही वाहिनीने त्याचे सत्यान्वेषण केले नाही.अमित शहा म्हणाले पवारांनी पन्नास वर्षात काय केले ? एकही वाहिनीने त्याचे सविस्तर उत्तर दिले नाही.पवारांचे 'भिज भाषण' आणि 'ईडी' वस्रहरण तेवढे दाखवले.त्यातही अजित दादांचा अज्ञातवास,अश्रुपात,मुंडे बंधू भगिनींचे 'उटणे' ! याला पत्रकारिता म्हणायचे,ही आहे चौथ्या स्तंभाची सामाजिक बांधिलकी ? 
 
-रवींद्र तहकिक 

( भाग दुसरा : लवकरच )

मंगळवार, २२ ऑक्टोबर, २०१९

निवडणूक आणि मीडिया

आजचा विषय अर्थातच निवडणूक आणि तंत्रज्ञान ! या निवडणुकीची मला आढळून आलेली वैशिष्ट्ये आणि खरं तर, एकंदरीत बदलेलेली निवडणूक आणि प्रसारमाध्यमांबाबतची माझी काही निरिक्षणे आपल्याला सादर करत आहोत.


१) या निवडणुकीत प्रसारमाध्यमांचा प्रभाव फार मोठ्या प्रमाणात ओसरल्याचे स्पष्ट झाले. केवळ मुद्रीत व इलेक्ट्रॉनिक माध्यमच नव्हे तर बाळबोध स्वरूपातील डिजीटल मीडियालाही याचा जोरदार फटका बसला. मीडियावर फार जास्त पैसा खर्च करण्याऐवजी स्वप्रसिध्दीचे खूप व्यापक, सुलभ आणि अर्थातच मोफत माध्यम जवळपास प्रत्येक उमेदवाराने वापरले. यामुळे प्रिंट मीडियाच्या उत्पन्नावर प्रचंड विपरीत परिणाम झाल्याची बाब उघड आहे.

२) डिजीटल मीडियात गुणवत्ता असणार्‍यांनाच पुढे जाता आले. विशेष करून दोन ओळींच्या बातम्या टाकून भरमसाट शेअरींग करणार्‍यांचा फोलपणा उमेदवारांकडे असणार्‍या थिंकटँकने स्पष्टपणे उघडकीस आणला. ज्यांच्याकडे दर्जेदार कंटेंट आणि विपुल युजर्स आहेत अशा डिजीटल मीडिया हाऊसेसला मात्र यातून अनपेक्षित यशाची संधी लाभली.

३) आपले पोर्टल वा अ‍ॅप कितीही आकर्षक असो, जर आपल्या कंटेंटमध्ये दम नसेल तर युजर्स आपल्याला भाव देत नाहीत. अन् युजर्स नसले तर उत्पन्न मिळणार नाही. कुणाचे युजर्स किती आणि यातून आपल्याला लाभ किती मिळणार याचे गणीत बहुतांश उमेदवारांकडे असल्याचे या निवडणुकीने सिध्द केले.

४) 'व्हिज्युअल स्टोरी टेलींग' या प्रकारात अमर्याद संधी असली तरी अद्याप आपल्याकडे हा प्रकार प्राथमिक अवस्थेत असल्याचे या निवडणुकीने सिध्द केले. भडक चित्रीकरणाला लोकप्रिय गाणी अथवा याच्या विडंबनाची जोड देण्याच्या पलीकडे बहुतांश उमेदवारांचे व्हिडीओ पोहचू शकले नाहीत ही वस्तुस्थिती आहे. हृदयाचा ठाव घेणार्‍या कॅचलाईन्स, जिंगल्सचा अभावदेखील यावेळी दिसून आला. व्हाटसअ‍ॅपचे स्टेटस्, इन्स्टाग्राम/फेसबुक स्टोरीज अथवा टिकटॉक व्हिडीओजमध्येही कल्पनेचे दारिद्ˆय दिसून आले.

५) या निवडणुकीत जवळपास प्रत्येक पक्षाच्या नेत्यांसोबत स्वत:चा लाईव्ह प्रक्षेपणाचा सेटअप असल्याचे स्पष्ट झाले. तथापि, अगदी प्रो लेव्हलवरील प्रसारण हे भाजपच्याच मुख्य नेत्यांना शक्य झाल्याची बाब उघड आहे. मात्र प्रक्षेपणाचा दर्जा कसाही असला तरी, राज्याच्या अगदी कान्याकोपर्‍यात लाईव्ह व्हिडीओजनी सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले हे निश्‍चित.  

६) निवडणुकीच्या काळात बरेचसे उमेदवार एकच बातमी दहा वर्तमानपत्रांना देत असून याचा फारसा प्रभाव पडत नाही. आता डिजीटल मीडियातही हाच प्रकार थोडा वेगळ्या स्वरूपात पहायला मिळाला. एकच व्हिज्युअल स्वत:च्या सोशल प्रोफाईल्सवर शेअर करण्यासह डिजीटल मीडियात देण्यात आल्याचा प्रकार दिसून आला. अर्थात, कॉपी-पेस्ट पत्रकारितेची पुढील आवृत्ती डिजीटल मीडियात सुरू झाल्याचेही सिध्द झाले.

७) फेसबुक आणि युट्युबचे स्वत:चे प्लस वा मायनस पॉइंट आहेत. तथापि, युजर्स एंगेजमेंटचा विचार केला असता फेसबुक लाईव्ह सरस असल्याचे या निवडणुकीने सिध्द केले. व्हाटसअ‍ॅपची लोकप्रियता अबाधित असली तरी या मॅसेंजरवरून शेअर करण्यात येणारे ग्राफीक्स वा व्हिडीओ अन्य युजर्स क्लिक करतीलच याची शाश्‍वती नसल्याने याचा फारसा प्रभाव पडला नाही.

८) या निवडणुकीत वास्तवातला प्रचार हा बर्‍याच प्रमाणात आभासी जगात परिवर्तीत झाल्याचे दिसून आले. पुढील कालखंडात याला अजून गती येण्याची शक्यता आहे. तर वास्तवात असणार्‍या मीडियालाही आभासी विश्‍वातील आपले अस्तित्व मजबूत करण्याशिवाय कोणताच पर्याय नसल्याची बाब आता उघड झाली आहे.

९) निवडणुकीच्या कालखंडात 'कंटेंट इज किंग' हे पुन्हा एकदा सिध्द झाले. अर्थात, डिजीटल विश्‍वात कंटेंट हे सम्राट असेल तर याला डिस्ट्रीब्युशन आणि कन्व्हर्जन या दोन राण्या असतात हे विसरता येणार नाही. यातील चांगले कंटेंट आणि विस्तृत युजर्सबेस म्हणजेच ''कंटेंट+डिस्ट्रीब्युशन'' ही जोडी पुन्हा एकदा यशस्वी ठरली असून ''कंटेंट+कन्व्हर्जन'' या सूत्राचा उमेदवारांसह राजकीय पक्षांना नेमका काय लाभ होणार हे २४ तारखेला समजणार आहे.

- शेखर पाटील

फेसबुक वर शेअर करा

Facebook